Stijn van Wely
Directeur BIJ12 en plv algemeen directeur IPO. "De NDFF is uitgegroeid tot een onmisbare voorziening voor natuuronderzoek, beleid, vergunningverlening en beheer. Het is belangrijk dat gebruikers erop kunnen vertrouwen dat die voorziening ook in de toekomst beschikbaar en doorontwikkeld blijft."
De transitie in het kort
✅ Wettelijke verankering van de NDFF
✅ Structurele financiering door Rijk en provincies
✅ Opendatabeleid vastgesteld
✅ Modernisering van het applicatielandschap
✅ Nieuwe governance met duidelijke rollen en verantwoordelijkheden
✅ Partnerraad en commissies voor kwaliteit en Opendata
✅ Voorbereiding op bestuurlijke inbedding bij UNO vanaf 2027
Resultaat: een toekomstbestendige NDFF met een stevige bestuurlijke, financiële en technische basis.
De NDFF klaar voor een structurele toekomst
De transitie van de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) nadert haar afronding. Daarmee zijn de organisatie, financiering, governance en technische basis van de NDFF structureel geregeld. De NDFF blijft dé plek waar betrouwbare natuurgegevens uit heel Nederland samenkomen voor onderzoek, beleid, vergunningverlening, natuurbeheer en monitoring. In dit artikel lees je wat de transitie heeft opgeleverd en hoe de NDFF vanaf 2027 verdergaat als het landelijke natuurregister van Nederland.
Van project naar blijvende voorziening
Sinds 2021 werken provincies, het Rijk, soortenorganisaties, terreinbeheerders en andere partners samen aan de verduurzaming van de NDFF. Het gezamenlijke doel was om de databank minder afhankelijk te maken van tijdelijke afspraken en een structurele basis te geven voor de toekomst.
Een belangrijke verandering is de financiering. Waar de NDFF vroeger vooral functioneerde als een dienst waarvoor gebruikers betaalden, is zij uitgegroeid tot een collectief gefinancierde voorziening. Inmiddels wordt ongeveer 20 procent van de exploitatiekosten gedragen door het Rijk en 80 procent door de gezamenlijke provincies.
Ook is een Opendatabeleid ontwikkeld. Daarbij geldt als uitgangspunt dat natuurdata zo breed mogelijk beschikbaar moet zijn, met bescherming van kwetsbare soorten waar dat nodig is.
Daarnaast is fors geïnvesteerd in de technische infrastructuur. Zo is de voor iedereen toegankelijke Flora & Fauna Verkenner ontwikkeld voor het raadplegen van natuurgegevens. Ook wordt gewerkt aan een nieuwe validatiemodule die de kwaliteit, betrouwbaarheid en snelheid van gegevensverwerking verder versterkt. Daarnaast zijn verschillende voorzieningen ontwikkeld om het aanleveren van natuurdata aan de NDFF te standaardiseren en vereenvoudigen. De Partnerraad is een nieuw adviesorgaan binnen de NDFF. De raad denkt mee op hoofdlijnen en adviseert over de ontwikkeling van de databank, de kwaliteit van de gegevens en het gebruik van NDFF-data, waaronder de open data via de Flora en Fauna Verkenner.
Duidelijke verantwoordelijkheden
Een belangrijk resultaat van de transitie is een nieuwe governance voor de NDFF. Daarmee worden bestuur, beheer en verantwoordelijkheden structureel geregeld voor de lange termijn. Vanaf 2027 wordt de NDFF ondergebracht bij de gemeenschappelijke regeling Uitvoeringstaken Natuur en Omgeving (UNO). Daarmee komt de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de NDFF bij de gezamenlijke provincies te liggen. BIJ12 blijft verantwoordelijk voor het dagelijkse beheer en de uitvoering. Zo blijven kennis, ervaring en werkwijzen behouden, terwijl de continuïteit van de NDFF duurzaam wordt geborgd.
De wettelijke verankering van de NDFF als landelijk natuurregister biedt daarnaast een duidelijke basis voor het beheer en gebruik van natuurdata. Dat maakt het mogelijk natuurgegevens verantwoord beschikbaar te stellen én zorgvuldig om te gaan met gegevens over kwetsbare soorten.
Samenwerking blijft de kracht van de NDFF
De NDFF is opgebouwd door de gezamenlijke inspanningen van overheden, soortenorganisaties, vrijwilligers, terreinbeheerders, kennisinstellingen en andere partijen die natuurgegevens verzamelen, valideren en gebruiken. Die samenwerking blijft ook in de nieuwe situatie een essentieel onderdeel van de NDFF.
Daarom is een Partnerraad ingericht waarin natuurdatapartners actief betrokken blijven bij de ontwikkeling van de databank. De Partnerraad adviseert over ontwikkelingen, kansen en knelpunten en helpt de verbinding tussen de NDFF en het brede natuurdatanetwerk te behouden.
Ook worden twee commissies ingericht en een Gebruikersraad:
- Commissie Kwaliteitsborging, gericht op de kwaliteit, validatie en betrouwbaarheid van natuurdata;
- Commissie Opendata, gericht op de toegankelijkheid van gegevens en de afweging tussen openbaarheid en bescherming van kwetsbare soorten.
- Gebruikersraad: vertegenwoordigt organisaties die dagelijks met NDFF-data werken en adviseert over de doorontwikkeling van producten en diensten vanuit gebruikersperspectief.
Op weg naar landelijke dekking
De NDFF speelt een belangrijke rol bij beleid, vergunningverlening, natuurbeheer, onderzoek en monitoring. De komende jaren wordt die positie verder versterkt. Vanaf 2027 zijn het ministerie van LVVN en de twaalf provincies verplicht om door hen ingewonnen natuurdata aan te leveren aan de NDFF. Daarmee wordt de databank verder versterkt als landelijk natuurregister. Voor gemeenten en waterschappen wordt onderzocht hoe ook zij hun natuurgegevens in de toekomst structureel kunnen aanleveren.
Blijven ontwikkelen
"Met de afronding van de transitie sluiten we een belangrijke fase af, maar het werk stopt niet,” aldus Stijn van Wely, “De komende jaren blijven we investeren in de kwaliteit, toegankelijkheid en toepasbaarheid van natuurdata. Dat is belangrijk, want goede besluiten beginnen met goede natuurdata."
Nieuwe technieken maken het mogelijk om natuur steeds efficiënter en op grotere schaal in beeld te brengen. Denk aan automatische geluidsherkenning van vogels en vleermuizen, cameravallen, eDNA-onderzoek en toepassingen van kunstmatige intelligentie voor soortherkenning.
Deze innovaties bieden veel kansen, maar vragen ook om zorgvuldige kwaliteitsbewaking. Welke gegevens zijn betrouwbaar genoeg om onderdeel te worden van het landelijke natuurregister? De Commissie Kwaliteitsborging speelt daarbij een belangrijke rol.
Ook het Opendatabeleid blijft zich ontwikkelen. Soorten en omstandigheden veranderen immers voortdurend. Wat vandaag algemene informatie is, kan morgen extra bescherming vragen, en omgekeerd. Daarom wordt voortdurend gekeken naar de juiste balans tussen toegankelijkheid van natuurdata en bescherming van kwetsbare soorten.
Met de afronding van de transitie staat de NDFF klaar voor de volgende fase: als een duurzaam verankerde landelijke voorziening waarin overheden, natuurorganisaties, onderzoekers, bedrijven en vrijwilligers samenwerken aan betrouwbare natuurinformatie voor Nederland.
Wat staat er nu nog te gebeuren?
De laatste stappen van de transitie worden in 2026 en begin 2027 afgerond. De wettelijke verankering van de NDFF wordt naar verwachting in december 2026 voltooid. Tegelijkertijd wordt de gemeenschappelijke regeling Uitvoeringstaken Natuur en Omgeving (UNO) opgericht, waarna de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de NDFF begin 2027 formeel wordt ondergebracht bij de gezamenlijke provincies. Daarmee wordt de transitie afgerond en start een nieuwe fase waarin de focus ligt op verdere doorontwikkeling van het landelijke natuurregister.
